آب لوله کشی یا آب شرب، چالش جهانی یا مشکل ایران؟

چندیست که زمزمه جداسازی آب شرب از آب بهداشتی در برخی شهرهای ایران به گوش می رسد پروژه ای که در برخی از مناطق جهان و نه البته در شهرهای بزرگ، اجرایی شده است.

هادی معیری نژاد- دسترسی به آب سالم حقیست که در برخی از کشورهای جهان وجود ندارد. در کشورهای پیشرفته این حق صد در صدی و به عبارتی بالای 90 در صد است. و در برخی از کشورهای جهان این دسترسی به زیر 30 درصد می رسد.

در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و برخی کشورهای در حال توسعه، آب آشامیدنی از راه سامانه لوله‌کشی به خانه‌ها رسانده می‌شود. کمتر از ۵٪ این آب به مصرف آشامیدن می‌رسد.

تصویر زیر نمایانگر مقدار دسترسی مردم به آب سالم در کشورهای مختلف است؛

 

برای تصویر بزرگتر روی آن کلیک کنید

در بسیاری از نقاط جهان، دسترسی راحت و ارزان به آب آشامیدنی وجود ندارد. در این مناطق بیشتر افراد از آب‌هایی استفاده می‌کنند که یا دارای میکروب و آلودگی هستند یا به سبب داشتن املاح و ذرات بیش از اندازه، در طولانی مدت برای بدن خطرآفرین هستند. در برخی شهرهای چین، بر خلاف دیگر شهرهای جهان، آب آشامیدنی از راه یک لوله جداگانه به خانه‌ها رسانده می‌شود. گرچه برخی اوقات مانند چند ماه پیش شایعه آلودگی همین آب هم باعث هجوم خریداران آب آشامیدنی به فروشگاه‌های چین شد.

در همین ارتباط چند روزی است که بحث جداسازی آب شرب از آب آشامیدنی در کشور ماهم مطرح شده است. به این ترتیب، آبی که برای آشامیدن تصفیه می‌شود برای مصارف دیگر مانند شست‌وشو به کار نخواهد رفت. به گفته جانباز مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کشور، برای این کار دو سامانه مجزای توزیع آب به وجود خواهد آمد.

بنا بر این، به عنوان مثال، با جداسازی آب شرب و آب بهداشتی مردم می توانند آب شرب را که ۵ تا ۱۰ لیتر است را از یک سامانه توزیع آب، و آب بهداشتی را از سامانه دیگری بردارند.

آب آشامیدنی در کشورهای پیشرفته

در آمریکا و اروپا اکثرا آب لوله کشی را می توان خورد و بیماری خاصی منتقل نمی شود اما مصرف بلند مدت آن توصیه نمی شود در اکثر این کشورها آب آشامیدنی خریداری می شود و قیمت آن هم چندان ارزان نیست.

کارخانه های بزرگ تولید آب معدنی ماهانه به عرضه میلیونها بطری آب می پردازند و رقابت نفسگیری بین شرکتهای مطرح تولید آب سالم در جریان است

در برخی ازکشورها اروپایی نظیر آلمان اکثر مردم ترجیح می دهند آب گازدار بخورند به همین دلیل بیشترین آب آشامیدنی در این کشور خریداری می شود و آب شیر گرچه سالم است اما به مصرف آشامیدنی نمی رسد.

در بعضی از کشورها مانند سوئد مردم بنا به دلایل بهداشتی و مراقبتهایی که از سلامت خود به عمل می آورند ترجیح می دهند تا آب آشامیدنی خود را بخرند.

چندی پیش یکی از رسانه های سوئد گزارشی مبنی بر آلودگی آب لوله کشی در برخی از کومون های شهرهای استکهلم داد. از آغاز سال گذشته ، تعداد بسیاری در این کشوردر پی مصرف آب آشامیدنی در دو سال قبل، دچار بیماری و مسمویت شده اند. تغییرات آب و هوائی باعث بارندگی بیشتر در اکثر نقاط کشور شده است و این امر منجر به وارد شدن مواد غیربهداشتی به منابع آب آشامیدنی شده است. همچنین سرازیر شدن رودخانه ها ، پر شدن سیستم فاضلاب را در پی دارد و آب شرب را نیز تهدید می کند.به همین دلیل شرکتهای آب و فاضلاب و نیز محققان خواستار این شده اند که برنامه هائی برای ایمن سازی منابع آب شرب به اجرا در بیاید.

این گزارشها معمولا باعث بالا رفتن آمار استفاده از آب شرب خریداری شده، می شود.

در مالزی هم گرچه آب شرب و بهداشتی از هم جدا نیستند اما معمولا آب شیر را قبل از مصرف می جوشانند و یا آب را از فروشگاه‌ها خریداری می کنند.

البته در کشورهای صنعتی می توان به مواردی برخورد که به دلایل گوناگون در آب لوله کشی مواد مضر وجود دارند. به عنوان نمونه در غالب کشورها جهت پیش گیری از رشد باکتری در لوله ها به مقدار زیادی کلر وارد آب می کنند، اما کلر در کنار ضدعفونی کردن از یک سو سالم نبوده و باکتری های مفید موجود در روده بزرگ (Lactobacteria ) را می کشد. از سوی دیگر کلر با مواد آلی موجود در آب نیز ترکیب شده و ترکیباتی بوجود می آورد که آن ها هم مضر هستند. جوشاندن آب به مدت ده دقیقه مقدار زیادی کلر آب را خنثی می کند.

غالب مواد آلاینده آب آشامیدنی عبارتند از باکتری ها، فلزات آهن و منگنز، شبه فلزاتی چون باریوم و استرونسیوم، فلزات سنگین چون سرب، روی، مس، کادمیوم، کرم، کبالت، نیکل و جیوه و مواد دیگری چون نیتریت، نیترات، فلورید، بورات، فسفات، آرزنات و مواد معلق در آب و مواد رادیو اکتیو، دفع آفات و مواد هورمونی و دارو هائی که انسان ها استفاده کرده و به مرور وارد آب های زیر زمینی شده اند.

قیمت ارزان آب آشامیدنی در ایران

رتبه دسترسی به آب آشامیدنی ایران، با امتیاز 58.19، 78 است و از نظر دسترسی به آب بهداشتی هم با امتیاز 92.23، جایگاه 36 ام دنیا را دارد.

به گفته مسئولان هزینه ای که بابت هر مترمکعب آب در ایران از مصرف کننده گرفته می شود به طور متوسط 10 سنت است در حالی که قیمت هر مترمکعب آب در اروپا 3.14 دلار و ترکیه 1.36 دلار است.

قیمت هر مترمکعب آب در بخش عمده ای از اروپا و استرالیا 3.14 دلار است، این قیمت در کانادا 1.92دلار و در ترکیه 1.36دلار است. قیمت هر مترمکعب آب در کشورهای دانمارک و فرانسه نیز به ترتیب 4.32 دلار و 3.24 دلار است .

آیا آب لوله کشی شهری نیاز به دستگاه تصفیه آب دارد؟

آیا آب لوله کشی شهری نیاز به دستگاه تصفیه آب دارد؟(بروز رسانی ۲۰۱۸)

در تصفیه خانه ، آب از آشغال گیرها و صافی ها عبور می کند تا ذرات درشت شناور در آب مثل : شاخ و برگ درختان و ... از آب جدا شود. همچنین آب از صافی های مختلف مثل فیلترهای شنی عبور می کند تا ذرات معلق کوچک تر و ریزتر نظیر خاک و گل نیز از آب حذف شوند و آب زلال و شفاف شود. اما آیا با این شرایط آب لوله کشی نیاز تصفیه آب دارد؟

یکی از متداولترین سوالاتی که در ذهن بسیاری از شهروندان وجود دارد این است که آیا آب لوله کشی شهری که در تصفیه خانه ها پالایش می شود ، بازهم نیاز به تصفیه بیشتر دارد؟ از طرفی عده ای از فروشندگان ناآگاه و گاه سودجو ، این تصور غلط را در ذهن شهروندان ایجاد می کنند که اقداماتی که در تصفیه خانه ها جهت پالایش آب انجام می شود کافی نیست و لذا این آب جهت مصرف مناسب نمی باشد. این تبلیغات غلط و غیر منصفانه که برخی اوقات آگاهانه و با هدف کسب سود بیشتر از طرف برخی از فروشندگان دستگاه های آب شیرین کن انجام می شود ، گاه مسئولان محترم سازمان آب را نیز به واکنش واداشته است. هیراب سان  معتقد است که هیچ کس نباید زحماتی را که در تصفیه خانه های سازمان آب برای تصفیه و پالایش آب شهری کشیده می شود ، منکر شود. در این مقاله سعی کرده ایم با ارایه برخی توضیحات از این مسئله رفع ابهام کنیم.

 

محتویات

• در تصفیه خانه ها چه اتفاقی می افتد؟
• الف ) ابتدا حذف ذرات معلق و زلال سازی آب
  • ب ) سپس کلرزنی و از بین بردن میکروارگانیزمها
• تکلیف ناخالصی های محلول در آب چه می شود؟
  • دستگاه های تصفیه آب ، کیفیت آب آشامیدنی را بالاتر می برند
  • مشکل فرسودگی و پوسیدگی لوله های آب رسانی
  • مضرات کلر
  • بالاخره آیا تصفیه آب برای آب لوله کشی لازم است یا خیر؟

در تصفیه خانه ها چه اتفاقی می افتد؟

الف ) ابتدا حذف ذرات معلق و زلال سازی آب

در تصفیه خانه ، آب از آشغال گیرها و صافی ها عبور می کند تا ذرات درشت شناور در آب مثل : شاخ و برگ درختان و … از آب جدا شود. همچنین آب از صافی های مختلف مثل فیلترهای شنی عبور می کند تا ذرات معلق کوچک تر و ریزتر نظیر خاک و گل نیز از آب حذف شوند و آب زلال و شفاف شود.

برای حذف ذرات شناور در آب که در حد چند ده ملکول هستند و به آنها ذرات ریز کلوئیدی می گویند ، آب را در استخرهایی موسوم به حوضچه های ته نشینی نگه داری می کنند و با انجام فرایندهایی این ذرات ریز کلوئیدی را ته نشین می کنند. به این ترتیب آب کاملا زلال و شفاف می شود.

ب ) سپس کلرزنی و از بین بردن میکروارگانیزمها

پس از اینکه آب کاملا زلال و شفاف شد و ناخالصی های شناور در آب حذف شدند ، به آب کلر اضافه می کنند تا کلیه میکروارگانیزمهای بیماری زا نظیر : انگل ها ، باکتری ها ، ویروس ها و … از بین بروند و آب کاملا بهداشتی شود.

تکلیف ناخالصی های محلول در آب چه می شود؟

با انجام اقدامات فوق در تصفیه خانه ها آب کاملا زلال ، شفاف ، بهداشتی و آماده مصرف می شود. اما نکته اینجاست که نه تنها در کشور عزیزمان ایران ، بلکه در هیچ کشور دیگری ناخالصی های محلول در آب مثل : سختی آب ، ناخالصی های حل شده در آب و … از آب جدا نمی شوند چرا که هزینه جداسازی ناخالصی های محلول (سختی و سنگینی آب) در آب بسیار بالاست و نیاز به فن آوری های پیشرفته مثل تکنولوژی اسمز معکوس دارد. با توجه به اینکه حجم زیادی از آب شهری صرف مصارف غیر آشامیدنی ( مثل شستشوی لباس ، استحمام ، شستشوی ظروف ، آبیاری گلدان ها و باغچه ها و … ) می شود لذا عاقلانه نیست که تمام آب مصرفی شهری با هزینه های هنگفت تصفیه کامل شود و ناخالصی های حل شده در آن حذف شود.

دستگاه های تصفیه آب ، کیفیت آب آشامیدنی را بالاتر می برند

بدیهی است چنانچه ناخالصی های حل شده در آب حذف شوند ، آب سبک تر و گوارا تر می شود و کیفیت آن بالاتر خواهد رفت. اما این در صورتی عاقلانه و مقرون به صرفه است که آب فقط صرف آشامیدن شود. استفاده از دستگاه های تصفیه آب خانگی استاندارد که مجهز به فیلترهای  اسمز معکوس RO هستند باعث می شود که با حذف ناخالصی های حل شده ، آب سبک تر ، گواراتر و باکیفیت تر از آنچه هست ، شود. از طرفی از آنجا که این آب فقط صرف آشامیدن می شود لذا صرف هزینه برای آن نه تنها غیراقتصادی نیست بلکه نوعی سرمایه گذاری بر روی سلامتی افراد محسوب می شود.

مشکل فرسودگی و پوسیدگی لوله های آب رسانی

مشکل دیگری که در تمام دنیا با آن مواجه هستند ، فرسودگی و پوسیدگی لوله های آب رسانی شهری و همچنین شبکه های لوله کشی خانگی است. بعنوان مثال قدمت لوله های کار گذاشته شده در شهر نیویورک به سال ۱۸۰۰ میلادی برمی گردد یعنی بیش از ۲۰۰ سال پیش.

در کشور ما نیز بنا بر اظهارات مديرعامل شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور حدود ۴۰ درصد از شبکه آب رسانی ، فرسوده است و قدمت لوله های آب در برخی از شهرها به ۵۰ تا ۶۰ سال پیش بر می گردد. فرسودگی لوله های آب رسانی باعث مشکلاتی نظیر شکستگی و ترکیدگی لوله ها و در نتیجه ورود گل و لای به داخل آب شهری می شود. از طرفی ذرات ناشی از پوسیدگی و زنگ زدگی لوله ها نیز از همین طریق وارد آب مصرفی شهری می شوند. این مشکلی است که نه تنها در کشور ما بلکه در تمام دنیا با آن مواجه هستند و بهترین راه حل ، استفاده از دستگاه های تصفیه آب خانگی است که در آشپزخانه ها و درست در نقطه مصرف ، آب را از فیلترها عبور می دهند و این ناخالصی های ثانویه را از آب جدا می کنند.

مضرات کلر

کلر  یک ماده شیمیایی سمی است که به مقدار معین و بسیار کم به آب اضافه می کنند تا جانداران میکروسکوپی موجود در آب را از بین ببرد. تقریبا در تمام دنیا از همین روش برای گندزدایی و ضدعفونی کردن آب استفاده می کنند. اما استفاده از کلر در کنار منافع زیادی که دارد دارای مضراتی نیز هست. علاوه بر اینکه کلر می تواند به پوست و موی انسان آسیب بزند ، یکی دیگر از مضرات کلرزنی استفاده از کلر باعث به وجود آمدن محصولات جانبی به نام تری هالومتان ها می شود که احتمال سرطانزا بودن آنها زیاد است. بنابراین بهتر است در هنگام مصرف کلر را از آب آشامیدنی و حتی آب حمام ، حذف کنیم. دستگاه های تصفیه آب خانگی و فیلترهای دوش حمام کلر را درست در آخرین نقطه ، زمانی که آب قرار است به معرض مصرف برسد ، حذف می کنند.

بالاخره آیا تصفیه آب برای آب لوله کشی لازم است یا خیر؟

طبق آمار ، هر شهروند به طور متوسط روزانه ۳۰۰ لیتر آب مصرف می کند. عمده موارد مصرف آب شامل مصارف غیر آشامیدنی می شود. از جمله : شستشوی ظروف و البسه ، استحمام ، شستشوی دست و صورت ، آبیاری گلدانها و باغچه ها و … و فقط ۲ لیتر از این ۳۰۰ لیتر جهت آشامیدن استفاده می گردد. به همین دلیل تقریبا در اکثر کشورها ، در تصفیه خانه ها آب را صد در صد تصفیه نمی کنند. بلکه فقط آب را زلال و شفاف می کنند و پس از ضدعفونی کردن در اختیار شهروندان قرار می دهند. علاوه بر این آب در مسیر انتقال از شبکه های لوله کشی فرسوده و پوسیده عبور می کند و بخشی از زنگ لوله ها و ذرات آلاینده از این طریق وارد آب می شوند. این موارد باعث شده است مردم بسیاری از کشورها از دستگاه های تصفیه آب خانگی استقبال کنند. این سیستم ها که فقط جهت آب آشامیدنی استفاده می شوند ، آب را در محل مصرف تصفیه کرده و ناخالصی های محلول ، زنگ لوله ها ، گل و لای ناشی از حوادث ترکیدگی لوله ها و همچنین ماده شیمیایی کلر را از آب حذف می کنند و با حذف سختی و سنگینی ، آبی به مراتب سبک تر و با کیفیت بالاتر در اختیار شهروندان قرار می دهند. این راه حل باعث شده است که مردم با هزینه ای بسیار بسیار کمتر از آنچه که در تصفیه خانه ها لازم است، فقط آب آشامیدنی خود را تصفیه مضاعف کرده و کیفیت آن را بالاتر ببرند و با هزینه شخصی آب مصرفی و بهداشتی را از آب آشامیدنی تفکیک کنند تا کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشند.